Als een nieuw kabinet te strenge stikstofplannen maakt, dan kan de rechter die afwijzen. Zeker als daar geen compensatie voor boeren tegenover staat. Daarvoor waarschuwde het Centraal Planbureau (CPB) vrijdag bij de doorrekeningen van de verkiezingsprogramma's.
Tot nu toe oordeelden rechters alleen nog maar scherp over te zwakke stikstofambities. Maar als boeren heel veel stikstofmaatregelen voor hun kiezen krijgen en er staat geen compensatie tegenover, dan kan de rechter dat disproportioneel vinden en afwijzen.
Het CPB geeft die waarschuwing bij de plannen van GroenLinks-PvdA en Volt. Die laatste partij wil een broeikasheffing voor de landbouw, een slachtheffing en een kunstmestheffing invoeren. Ook wil de partij een verplichting op vrije uitloop voor vee.
GroenLinks-PvdA heeft een maximale hoeveelheid dieren per hectare in het verkiezingsprogramma opgenomen. Daarbij wil het ook een kunstmestverbod op grasland en allerlei heffingen. Door de plannen van beide partijen zou de veestapel sterk krimpen en daardoor de ammoniakuitstoot sterk dalen. Ook de klimaatdoelen komen dichterbij als het aantal koeien krimpt.
Het CPB concludeert dat ook D66 en de ChristenUnie een "veel grotere stap" zetten richting de stikstofdoelen die in 2035 moeten zijn behaald. Dan mag op 74 procent van de stikstofgevoelige natuur niet te veel stikstof meer terechtkomen. Het CDA en de VVD zetten een "grotere" stap en BBB, SGP, NSC en JA21 doen niks extra's ten opzichte van de al ingeslagen weg.
Een aantal partijen (GroenLinks-PvdA, D66, CDA en ChristenUnie) pleiten voor zogeheten bufferzones rondom stikstofgevoelige natuur. In die zones is geen ruimte voor intensieve veehouderij. Ze moeten 250 meter tot 5 kilometer breed worden. Hoe groot precies, dat verschilt per partij en per gebied.
De provincie Gelderland denkt al concreet na over die bufferzones, bijvoorbeeld rondom de Veluwe. Meer daarover lees je in het verhaal hieronder.
Het CPB heeft ook gekeken naar de klimaatplannen van tien partijen. GroenLinks-PvdA, D66, ChristenUnie en Volt zorgen ervoor dat de uitstoot van broeikasgassen in Nederland het snelst omlaag gaat. De maatregelen van de partijen leveren minstens 20 miljoen ton minder CO2-uitstoot op in 2040, ten opzichte van de huidige plannen.
Ook het CDA versnelt de klimaataanpak, maar minder dan de linkse partijen. VVD, NSC en SGP houden de uitstootvermindering op de huidige koers, terwijl de plannen van BBB en JA21 juist leiden tot meer uitstoot.
De doorrekening van het CPB treedt niet in detail over de exacte uitstootbesparingen van de partijen en zegt bijvoorbeeld ook niets over het halen van de klimaatdoelen in 2030. Bovendien is niet duidelijk hoeveel van de uitstootverlaging komt doordat bedrijven vertrekken en over de grens alsnog CO2 gaan uitstoten. Wel stelt het CPB dat die zogeheten weglek "relatief groot" is bij GroenLinks-PvdA, D66 en Volt. Bij ChristenUnie is dat minder het geval.
Opmerkelijk is dat veel partijen geld uit het potje voor de bouw van kerncentrales willen halen. Oók voorstanders van kernenergie, zoals CDA, D66, ChristenUnie en Volt.
Die laatste partij spant de kroon, door maar liefst 9,5 van de 14 miljard euro voor kerncentrales uit het klimaatfonds te halen. Dat terwijl in het verkiezingsprogramma van Volt staat dat de bouw van twee kerncentrales doorgaat en er zelfs "meer financiële steun voor kernenergie" komt.
ChristenUnie, eveneens voorstander van twee kerncentrales, haalt 7,5 miljard euro uit de pot. Bij het CDA is dat 5 miljard en bij D66 4 miljard. GroenLinks-PvdA wil de volledige 14 miljard euro voor kerncentrales anders gebruiken, maar schreef ook al in het verkiezingsprogramma dat er geen publiek geld naar deze energiebron moet gaan.
De belangrijkste subsidieregeling voor verduurzaming (SDE++) wordt verder aangevuld door GroenLinks-PvdA, VVD, CDA en ChristenUnie. Andere partijen, NSC, BBB en JA21, pleiten juist voor volledige afschaffing van deze subsidies.
Sommige partijen halen geld op door een belasting in te voeren op (plastic) verpakkingen (GroenLinks-PvdA, ChristenUnie, Volt) of op de productie van plastic (GroenLinks-PvdA, D66, SGP, ChristenUnie, Volt). Zo'n taks op de productie van 'fossiel' plastic werd onder het huidige kabinet juist nog van tafel geveegd.
GroenLinks-PvdA, D66, de ChristenUnie en Volt willen dat automobilisten gaan rekeningrijden. Dat zou ook tot een verlaging van de stikstofuitstoot kunnen leiden. Het CDA kiest alleen voor een spitsheffing. VVD, SGP en JA21 houden de huidige autobelastingen in stand en blijven ook de brandstofaccijnzen verlagen.
Niet alle partijen hebben hun verkiezingsprogramma laten doorrekenen door het CPB. Daarom ontbreken onder meer PVV, SP, DENK en Partij voor de Dieren in dit overzicht.
Source: Nu.nl algemeen