Het nieuwe kabinet staat straks voor een grote uitdaging, omdat er de komende jaren fors meer miljarden naar defensie moeten. Uit de vrijdag gepresenteerde doorrekeningen van de verkiezingsprogramma's blijkt dat veel partijen - maar niet allemaal - het geld zoeken in de zorg en ontwikkelingshulp.
Het Centraal Planbureau (CPB) heeft traditiegetrouw weer de verkiezingsprogramma's van partijen doorberekend. Er doen tien partijen mee: GroenLinks-PvdA, VVD, NSC, D66, BBB, CDA, SGP, ChristenUnie, Volt en JA21.
Alle ogen zijn in de aanloop naar de verkiezingen van 29 oktober gericht op de enorme opgave die een nieuw kabinet wacht. Door de nieuwe afgesproken NAVO-norm moet er in 2035 structureel 19,3 miljard euro extra worden uitgegeven aan defensie. Ook moeten er flink meer woningen worden gebouwd en zijn er nog tal van andere problemen die moeten worden opgelost.
Lossen partijen deze problemen op en hoe betalen ze het? Het CPB probeert daar globaal een beeld van te geven, maar de berekeningen kennen ook beperkingen. Zo kun je niet een-op-een zien waar bijvoorbeeld het geld voor defensie vandaan komt. Wel kun je uit de analyse afleiden of partijen in totaal bezuinigen of juist de lasten verzwaren.
We hebben dat voor GL-PvdA, VVD, CDA, D66, BBB en JA21 op een rijtje gezet. Onderaan dit artikel gaan we dieper in op de partijplannen.
VVD, D66, CDA en JA21 kiezen ervoor de komende jaren te bezuinigen op de zorg. Er wordt nog wel elk jaar meer geld uitgetrokken, maar minder dan nu. De groei van de zorgkosten neemt dan dus af.
D66 investeert ook meer in onderwijs en klimaat- en milieumaatregelen. De lasten op vermogens en winst worden ook verhoogd om alles te kunnen betalen. Daartegenover staat wel een verlaging van de lasten op arbeid.
Het CDA kondigde in het verkiezingsprogramma een "vrijheidsbijdrage" aan. Die kun je niet op die manier terugvinden in de doorrekeningen, maar de partij verhoogt de btw bijvoorbeeld wel licht.
In totaal gaan gezinnen er in koopkracht overigens niet op achteruit. Doordat de partij aan verschillende knoppen draait, gaan de lasten op inkomen en arbeid omlaag. Op vermogen en winst gaan de lasten juist wat omhoog.
JA21 bezuinigt niet alleen op de zorg, maar ook flink op internationale samenwerking om investeringen in bijvoorbeeld defensie te dekken. Het budget voor ontwikkelingssamenwerking wordt grotendeels afgeschaft. De partij verlaagt ook de lasten voor bedrijven door onder meer het verlagen van de vennootschapsbelasting.
Tot 2030 heeft JA21 wel maar 4 miljard euro vrijgemaakt voor defensie. De andere partijen zetten hier ruim 6 miljard euro voor opzij. In 2035 haalt JA21 wel de beoogde 19,3 miljard euro. In die latere jaren volgt ook een lastenverzwaring voor gezinnen.
De VVD investeert ook ruim 19 miljard euro extra per jaar in 2035. De partij zet net als JA21 flink het mes in ontwikkelingssamenwerking en internationale samenwerking. Alle uitgaven aan hulp, met uitzondering van noodhulp en opvang in de regio, worden geschrapt. In totaal wordt hier een kleine 4 miljard euro op bezuinigd. Ook gaat er minder geld naar onderwijs.
De BBB heeft een beperkt aantal maatregelen aangeleverd, laat het CPB weten. De partij velaagt net als de VVD en JA21 de uitgaven aan ontwikkelingshulp en internationale samenwerking voor hogere defensie-uitgaven.
GL-PvdA investeert net als de andere partijen in 2030 ruim 6 miljard euro extra in defensie. Dat loopt uiteen van steun aan Oekraïne tot materieel en personeel. Vanaf 2032 wordt er jaarlijks 8,4 miljard euro extra geïnvesteerd. Dat is minder dan de 19,3 miljard die veel andere partijen hebben ingeboekt om de NAVO-norm te halen.
De partij bezuinigt juist niet. Ook niet op de zorg. Er wordt vooral geschoven met lasten van inkomen en arbeid naar bedrijven en vermogen. Dat betekent een verbetering van de koopkracht voor huishoudens voor vooral de lage inkomens. Maar ook een slechter investeringsklimaat.
Het gaat om een lastenverzwaring voor bedrijven van ruim 13 miljard euro over vier jaar. Er staat niet bij of dat betekent dat bedrijven uit Nederland vertrekken, maar die kans is wel groter.
Onderaan de streep zorgen de extra investeringen en ombuigingen niet voor veel veranderingen in de overheidsfinanciën. De schuld en het saldo blijven nagenoeg hetzelfde.
Veel partijen willen dus bezuinigen op de zorg. Dat doen ze voornamelijk door het verhogen van het eigen risico en andere eigen bijdragen. VVD, CDA en JA21 kiezen voor een verhoogd eigen risico van 440 euro. D66 houdt 385 euro aan, net als nu. GL-PvdA en BBB hanteren het huidige plan van het kabinet-Schoof om het eigen risico de komende jaren te halveren, naar 170 euro in 2030.
D66, BBB, CDA en JA21 verhogen ook de eigen betalingen in de langdurige zorg. Dat is zorg voor mensen die 24 uur per dag intensieve zorg nodig hebben, zoals mensen met een beperking.
De zorgkosten lopen de komende jaren overigens nog wel op. Het gaat om het afvlakken van de groei. Alleen bij GL-PvdA nemen de zorguitgaven in de komende kabinetsperiode juist meer toe.
Ook na de kabinetsperiode kiezen VVD, D66, JA21 en CDA voor extra zorgbezuinigingen. Het gaat dan om het bevriezen of beperken van het basispakket. Dat betekent dat nieuwe behandelingen niet zomaar automatisch worden toegevoegd.
Ook kiezen D66 en JA21 ervoor het kwaliteitsniveau in de verpleeghuiszorg niet of beperkt te laten toenemen. De VVD wil dit mee laten ontwikkelen met de stand van de wetenschap en de praktijk. Het CDA kiest voor het scheiden van wonen en zorg, waardoor de partij ook geld bespaart op de langdurige zorg.
Source: Nu.nl algemeen