Op steeds meer plekken in Nederland worden staalslakken verwijderd vanwege zorgen over milieuvervuiling en gezondheidsproblemen. Maar het is vaak onduidelijk wat er vervolgens met het materiaal gebeurt. Toezichthouders vrezen dat het via een omweg toch weer in de bodem terechtkomt.
In 2001 vond in Nieuw-Vennep het eerste grootschalige milieu-incident met staalslakken plaats. In een nieuwbouwwijk werden tienduizenden tonnen van het restproduct uit de staalproductie in waterpartijen gestort. Die kleurden al gauw wit en vissen stierven massaal door de sterk aangetaste zuurgraad van het water.
De gemeente liet de staalslakken verwijderen. Aannemer Dura Vermeer stelde een verslag van 82 pagina's op, waarin de sanering tot in detail werd beschreven. Maar wat gebeurt er eigenlijk met de verwijderde staalslakken? Bijna 25 jaar later lijkt niemand het meer te weten. In het rapport staat er maar één zin over: "De staalslakken zijn afgevoerd naar diverse bestemmingen."
Steeds meer gemeenten halen nu ook staalslakken weg, bijvoorbeeld omdat wandelpaden die van het materiaal zijn gemaakt in de buurt van speeltuinen liggen. Als spelende kinderen er direct mee in contact komen, kan dat gezondheidsklachten veroorzaken. Van Den Haag tot Texel zijn daarom staalslakken verwijderd, of liggen er plannen om dat binnenkort te doen.
Maar vaak is moeilijk te achterhalen wat er eigenlijk gebeurt met staalslakken die worden verwijderd, blijkt uit een rondvraag van NU.nl en Investico, in samenwerking met het Noordhollands Dagblad. We vroegen twaalf gemeenten en twee provincies wat zij met het verwijderde materiaal doen, en of het straks opnieuw wordt gebruikt. De meeste lokale overheden kunnen alleen melden dat de staalslakken tijdelijk zijn opgeslagen, zijn teruggestuurd naar de leverancier, of dat ze worden afgevoerd naar een "erkend verwerker".
En dan? "De gemeente heeft er na aflevering geen zicht meer op", zegt een woordvoerder van de gemeente Heusden. De gemeente Hoorn legt de verantwoordelijkheid bij de aannemer die wordt ingehuurd om het materiaal naar een verwerker af te voeren. "Welke verwerker dat is, mag de aannemer zelf bepalen", zegt een woordvoerder.
De 28 omgevingsdiensten die door het hele land toezicht houden op milieuvervuiling zijn er niet gerust op. Staalslakken kunnen door verwerkers worden vermalen en als onherkenbare korreltjes verdwijnen in een mengsel van allerlei gerecyclede materialen, vrezen zij. Dat zogeheten menggranulaat kan vervolgens weer worden gebruikt in de bouw.
"Daarin zien wij een groot risico voor het milieu. Wij willen meer zicht op gebruik van de staalslakken en strengere regels", stelt Omgevingsdienst NL, de landelijke koepelorganisatie. Eerder gebruikte staalslakken moeten worden gezien als afvalstof, of op zijn minst worden getest om te controleren of ze aan de milieunormen voldoen, zeggen de omgevingsdiensten. Maar zij vrezen dat dit lang niet altijd gebeurt.
In 2022 trok de organisatie al aan de bel bij het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Verwerkers kunnen materialen als staalslakken onvoldoende herkennen en behandelen het vervolgens als "normaal puin", vrezen de toezichthouders. Ook de Inspectie Leefomgeving en Transport waarschuwde eerder dit jaar voor het "wegmengen" van staalslakken in andere producten.
Een belronde langs tal van verwerkers levert weinig informatie op. De meesten zeggen helemaal geen staalslakken te ontvangen. Verschillende verwerkers waarvan bekend is dat zij partijen staalslakken hebben aangenomen, wilden ons niet te woord staan.
Regionaal Sorteercentrum West, dat verwijderde staalslakken uit de gemeente Den Haag ontving, zegt zulk materiaal alleen aan te nemen als uit kwaliteitsrapporten blijkt dat het aan de milieunormen voldoet. Maar volgens manager Lars van Buijtene komt het "bijna nooit voor" dat staalslakken worden aangeboden.
Grondstoffenbank Agriport, dat een staalslakmengsel uit Medemblik ontving, zegt dit te verwerken in funderingsmateriaal. Het bedrijf zegt staalslakken in eerste instantie op het oog te herkennen, maar ook door documenten te controleren en "indien nodig aanvullende laboratoriumanalyses" te doen. "Alle binnenkomende stromen worden zorgvuldig beoordeeld en verwerkt volgens de wettelijke kaders."
Volgens BRBS, de brancheorganisatie van bedrijven die recyclinggranulaat maken, is er "theoretisch enige ruimte" om daarin staalslakken te gebruiken. Maar volgens een woordvoerder gaat het hooguit om enkele procenten en zijn er bij zulke percentages "geen negatieve effecten bekend".
Dat is ook de positie van het ministerie. Dat stelde onlangs een tijdelijk verbod op het gebruik van staalslakken in. Maar als een materiaal voor minder dan 20 procent uit staalslakken bestaat, mag het nog wél worden gebruikt.
De omgevingsdiensten zeggen dat ook dit soort materiaal voor problemen kan zorgen. Een mengsel met tussen de 5 en 20 procent staalslakken (zogeheten hydraulisch menggranulaat) kan steeds meer vervuilende stoffen gaan loslaten. Na een paar jaar voldoet het niet meer aan de milieunormen, schreef Omgevingsdienst NL onlangs in aanloop naar een deskundigengesprek in de Tweede Kamer.
Een bodeminspecteur zegt een geval te kennen waarbij tienduizenden tonnen hydraulisch menggranulaat na een paar jaar weer moesten worden verwijderd. De toezichthouder kwam die partij bij toeval op het spoor, want het gebruik van dit materiaal hoeft niet te worden gemeld bij lokale overheden of milieudiensten.
Voor gemeenten is er een goede reden om staalslakken kwijt te willen aan een verwerker die het materiaal weer kan hergebruiken. Staalslakken laten storten is namelijk ontzettend duur. In Ede zijn onder de straten in een woonwijk oude staalslakken aangetroffen die een milieutoets niet meer bleken te doorstaan. Het gaat naar schatting 2,6 miljoen euro kosten om ze af te voeren naar de stort.
Ook in Friesland, waar tienduizenden tonnen staalslakken onder een N-weg voor milieuproblemen zorgden, kostte het miljoenen om ze te laten storten.
Zo leveren staalslakken een duivels dilemma op. Ze laten liggen kan milieurisico's opleveren, ze verwijderen is duur en ze hergebruiken kan het probleem verplaatsen. Eén ding is duidelijk: van de miljoenen tonnen staalslakken die we de afgelopen decennia hebben gebruikt, zijn we nog lang niet af.
Source: Nu.nl algemeen