De oude intercityrijtuigen van de NS rijden zaterdag hun laatste kilometers op het Nederlandse spoor. Daarmee eindigt een tijdperk dat teruggaat tot de eerste stoomtrein in 1839. Want met deze rijtuigen verdwijnen ook de laatste locomotieven uit de binnenlandse reizigersdienst.
Ruim 10 jaar later dan gepland gaan de 45 jaar oude intercityrijtuigen van de NS dit weekend met pensioen. "Zaterdag worden de wagons voor de allerlaatste keer in de planmatige dienstregeling ingezet", bevestigt een woordvoerder van de NS aan NU.nl.
De NS heeft nu nog zes van dit soort treincombinaties met locomotieven en intercityrijtuigen. De rest is de afgelopen tijd al verkocht en afgevoerd. Je kunt die treinen herkennen aan de blauw-gele locomotieven voor- en achteraan de trein met daartussen zeven intercitywagons, zoals op de foto bovenaan dit artikel. Deze treinen worden zaterdag voor het laatst ingezet op het spoor tussen Den Haag en Eindhoven.
"Niet veel mensen zullen zich realiseren dat hiermee een tijdperk van 186 jaar wordt afgesloten", vertelt conservator Peter-Paul de Winter van het Spoorwegmuseum in Utrecht. "Het zijn namelijk niet alleen de intercityrijtuigen die met pensioen gaan. Met het verdwijnen van deze wagons rijden na dit weekend ook geen door locomotieven getrokken binnenlandse reizigerstreinen meer in Nederland. Dat was al sinds de eerste stoomtrein in 1839 een vertrouwd beeld op het spoor."
De NS vervangt de oude treinen door de Intercity Nieuwe Generatie (ICNG), te zien op de foto hieronder. Die treinen rijden sinds april 2023. Het spoorbedrijf heeft ondertussen voldoende van deze nieuwe treinen ontvangen van treinbouwer Alstom dat het de oude treinen nu met pensioen kan sturen.
Oorspronkelijk was het de bedoeling dat rond 2014 Fyra-treinen de intercityrijtuigen zouden gaan vervangen. Maar die trein had zoveel gebreken dat de NS besloot ze terug te sturen naar de Italiaanse treinmaker AnsaldoBreda. Daarmee werd het pensioen van de intercityrijtuigen flink uitgesteld.
Die intercityrijtuigen hebben volgens de woordvoerder van de NS de afgelopen 45 jaar ieder gemiddeld zo'n 8 miljoen kilometer gereden. Dat is bijna evenveel als tweehonderd rondjes rondom de aarde.
In Nederland reden de intercityrijtuigen jarenlang op het voormalige traject tussen Zandvoort en Maastricht of Heerlen. In die tijd werden de wagons getrokken door de kenmerkende gele NS-locomotieven. De rijtuigen hebben ook gereden op de IJssellijn, het spoor tussen Arnhem en Leeuwarden.
Daarnaast zijn de rijtuigen gedurende hun hele levensduur ook gebruikt voor internationale treinen. Bijvoorbeeld voor de trein tussen Amsterdam en Brussel en de verbinding tussen Den Haag en Keulen.
Onder liefhebbers is ook de Ardennenexpres beroemd. Deze trein reed van 1982 tot 2002 in de zomermaanden tussen Zandvoort of Amsterdam en de stad Luxemburg dwars door de Belgische en Luxemburgse Ardennen. In deze trein reden naast Belgische en Luxemburgse rijtuigen ook Nederlandse intercityrijtuigen mee.
De rijtuigen hebben daarnaast in verschillende kleuren rondgereden. Het bekendst is de blauw-gele kleurstelling. Tussen 2008 en 2014 reden veel intercityrijtuigen op de HSL in de wit-roze-rode kleurstelling van de Fyra en NS Highspeed, zoals je hieronder kunt zien. Daarnaast waren de wagons die tussen Amsterdam en Brussel pendelden lange tijd bordeauxrood met geel.
Op 19 februari 1989 werden zestig intercityrijtuigen getrokken door één locomotief van de NS tussen rangeerterrein Kijfhoek bij Dordrecht en Eindhoven. Die trein zie je op de foto hieronder en was ruim 1.600 meter lang. Dat leverde toen het record van de langste trein ter wereld op.
"In totaal had de NS 317 intercityrijtuigen", weet conservator De Winter. "Een van die rijtuigen is zelfs omgebouwd tot koninklijk rijtuig en is in het Spoorwegmuseum te zien."
Op dit moment heeft de NS nog 42 intercityrijtuigen in bezit. De rest is de afgelopen jaren al afgevoerd en verkocht. Vorig jaar zijn bijvoorbeeld 72 rijtuigen verkocht aan een spoorbedrijf in Tsjechië. In juli liet Defensie weten ook interesse te hebben om rijtuigen over te nemen en om te bouwen tot mobiel ziekenhuis.
Hoewel de intercityrijtuigen na zaterdag formeel met pensioen zijn, bestaat de kans dat je ze in de komende maanden af en toe toch nog ziet rijden. "We houden de treinen nog even in reserve", vertelt de woordvoerder van de NS. "Het reservematerieel staat altijd klaar om in te vallen, bijvoorbeeld als een andere trein defect is."
"Veel operationele medewerkers bij de NS zijn ook treinliefhebbers", vertelt De Winter. "Het is voor hen een sport om materieel dat al ter zijde staat af en toe toch nog op de baan te zetten, zelfs als dat niet echt nodig is."