Twee expertgroepen die door het kabinet zijn aangesteld om advies te geven over de vergroening van staalfabriek Tata Steel, zijn uiterst kritisch op de plannen om het bedrijf staatssteun te geven. Er is volgens hen nog onvoldoende geregeld om de gezondheid van omwonenden te verbeteren.
In de omgeving van Tata Steel, de reusachtige staalfabrikant in IJmuiden, maken bewoners zich al jarenlang zorgen over hun gezondheid. Uit onderzoek van het RIVM blijkt dat de fabriek ook daadwerkelijk zorgt voor meer ziekte en kortere levens in de IJmond.
Die gezondheidsrisico's worden benoemd in de intentieverklaring die het kabinet en Tata Steel maandag ondertekenden. Daarin staat dat de Staat maximaal 2 miljard euro subsidie wil geven aan Tata Steel om te verduurzamen, maar dat het bedrijf dan ook allerlei maatregelen moet nemen om de uitstoot van vervuilende stoffen terug te dringen. De afspraken moeten nog verder worden uitgewerkt.
Nu zijn in de overeenkomst nog "onvoldoende garanties voor gezondheidswinst opgenomen". Dat staat in een advies van de Adviescommissie Maatwerkafspraken Verduurzaming Industrie en de Expertgroep Gezondheid IJmond, dat ook maandagavond werd gepubliceerd.
De groepen hekelen het ontbreken van strengere doelen voor de uitstoot van allerlei zeer zorgwekkende stoffen en ultrafijnstof. De uitstoot van dioxine en vluchtige organische stoffen stoffen gaat juist omhoog, "een zeer ongewenste ontwikkeling".
Gezondheidsverbetering in de omgeving zou als eigen doel in de staatssteunafspraken moeten worden opgenomen, schrijft de expertgroep onder leiding van hoogleraar geneeskunde Marcel Levi. Het kabinet zou volgens de groep moeten afspreken dat Tata Steel extra maatregelen neemt als uit een toekomstige gezondheidsstudie blijkt dat er onvoldoende verbetering plaatsvindt.
De twee expertgroepen zijn speciaal aangesteld om het kabinet te adviseren over de vergroening van Tata Steel en de impact van het bedrijf op de gezondheid. Ze bestaan uit onder anderen hoogleraren, artsen, juristen en bestuurders uit het bedrijfsleven.
Het vertrouwen in Tata Steel is "wankel", constateren de experts. "Dit wantrouwen wordt gevoed vanuit verschillende ervaringen in de afgelopen jaren, zoals het niet-nakomen van gemaakte afspraken en overtredingen van vergunningen." Daardoor overweegt de lokale milieutoezichthouder zelfs om een belangrijke vergunning van Tata Steel in te trekken.
Volgens de intentieverklaring kan de Staat de stekker uit de verdere gesprekken met Tata Steel trekken als het bedrijf zich niet aan de milieuregels houdt met de beruchte kooksgasfabriek 2. Die blijft volgens de vergroeningsplannen nog tot eind 2029 open, al is volgens de kabinetsadviseurs niet duidelijk onderbouwd waarom de fabriek niet eerder dicht kan.
Tata Steel heeft nog "stappen te zetten" om de kooksgasfabriek volgens de milieuregels te laten draaien, erkende directeur Hans van den Berg maandagavond op een persconferentie. "Het vertrouwen is te laag. Dat is een van de belangrijke zaken waar we aan moeten werken." Volgens de topman wil zijn bedrijf transparanter naar de omgeving zijn: "Als we tekortschieten, zullen we daar open over zijn."
Nu steekt de staalfabrikant juist veel moeite in juridische procedures tegen toezichthouders, constateren de adviesgroepen. Om het vertrouwen te herwinnen zou het bedrijf zich beter kunnen richten op "concrete en tijdige oplossingen voor klachten".
Jeroen Klumper, directeur duurzame transitie bij Tata Steel, zegt de adviezen van de experts serieus te nemen. "We zullen niet alleen veel investeren in gezondheidsmaatregelen, maar ook veel extra werk steken in de uiteindelijke overeenkomst om het advies van de expertgroep te verwerken."
Over sommige aspecten van de verduurzaming van Tata Steel zijn de kabinetsadviseurs positiever. Zo betaalt de Staat tussen de 28 en 40 euro per ton CO2-reductie. "Een laag bedrag", constateren de experts. Ondertussen zorgt de vergroening van Tata Steel voor een flinke bijdrage aan de Nederlandse klimaatdoelen.
Ook is de hoeveelheid subsidie vergelijkbaar met wat andere EU-landen uitgeven aan de verduurzaming van hun staalfabrieken. En de verduurzaming van Tata Steel kan een flinke slinger geven aan de ontwikkeling van de markt voor groene waterstof en groen gas, die maar moeilijk op gang komt. Als de vergroening slaagt, wordt Tata straks een grote en stabiele afnemer van die duurzame energiebronnen.
Wel moet nog extra goed worden vastgelegd dat de overheidssubsidie niet verdwijnt naar het moederbedrijf van Tata Steel in India. In de intentieverklaring staat dat zulke "lekkage" moet worden voorkomen, maar zonder in detail te treden.
Van de 3 miljard euro die er naast de staatssteun nog nodig is voor het bouwen van de groenstaalfabriek, legt het Indiase moederbedrijf volgens de adviescommissie 40 procent in. De rest komt van Tata Steel Nederland en uit een Europees subsidiepotje.
De Rijksoverheid moet nog extra studeren op de financiering van de plannen voor groen staal, stellen de adviseurs. Daar zitten nu nog onzekerheden in, en er bestaat het risico dat de overheid een "subsidiefuik" inloopt. Dat wil zeggen dat Tata Steel na de vergroening niet op eigen benen kan staan, en afhankelijk blijft van staatssteun. Daar moet volgens de experts nog beter naar worden gekeken.
Ook moeten er in de uiteindelijke afspraak duidelijke en haalbare deadlines komen, net als "duidelijke consequenties" als die niet worden gehaald. Een goed voorbeeld is volgens de commissie een datum waarop de kooksgasfabriek 2 zeker dicht moet zijn, ook als de vergroening is vertraagd. "Dit biedt duidelijkheid aan de omwonenden en vergroot de prikkel voor Tata Steel Nederland om de investering conform het plan te realiseren."
Source: Nu.nl algemeen